Reforma26: Główne założenia

Chcąc zrozumieć kierunek zmian w edukacji, konieczne jest poznanie fundamentów reformy. Bez tej perspektywy trudno dostrzec rzeczywistą skalę i sens proponowanych zmian.

Kierunki zmian

Reforma systemu oświaty Kompas Jutra ma lepiej przygotować uczniów do życia w świecie, który zmienia się szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. Jej głównym celem jest wzmocnienie kształcenia kompetencji, a w szczególności kompetencji przekrojowych. To właśnie one, razem z wiedzą pozwalającą rozumieć otaczający świat oraz poczuciem sprawczości, pomagają młodym ludziom skutecznie mierzyć się z codziennymi wyzwaniami – zarówno dziś, jak i w przyszłości.

Wśród najważniejszych kierunków zmian wskazywanych przez MEN znajdują się:

uproszczona i bardziej przejrzysta podstawa programowa – mniej treści do zapamiętania, więcej kompetencji,
nacisk na praktyczne wykorzystanie wiedzy i naukę poprzez działanie,
większa autonomia nauczycieli w doborze metod i materiałów,
zmiany w ocenianiu – większy nacisk na ocenę opisową oraz konstruktywną informację zwrotną,
powiązanie podstawy programowej z wymaganiami egzaminacyjnymi.

Profil absolwenta

Profil absolwenta jest punktem wyjścia do zmian w systemie edukacji i fundamentem nowej podstawy programowej. Odpowiada na pytanie: kim ma być absolwent szkoły i co powinien potrafić w realnym życiu.

Dla nauczyciela to praktyczne źródło informacji o tym:

jakie kompetencje należy rozwijać,
jaka wiedza jest do tego potrzebna,
jakie umiejętności pozwolą wykorzystać tę wiedzę w codziennym życiu,
jakie postawy i wartości są kluczowe,
jak wzmacniać u uczniów poczucie sprawczości.

Pobierz Profil Absolwenta: Etap I»

Wartości

Działania edukacyjne szkoły opierają się na wartościach. W centrum profilu absolwenta i nowej podstawy programowej znajdują się: wolność, wspólnota, solidarność, odpowiedzialność, sprawiedliwość, szacunek, prawda, dobro i piękno.

Szkoła pełni rolę przewodnika w kształtowaniu wartości u uczniów.

Kluczowe elementy tego procesu to:

uwzględnianie wartości w treściach nauczania i doświadczeniach uczniów,
stosowanie metod nauczania i oceniania zgodnych z wartościami,
tworzenie doświadczeń wspierających podmiotowość i autonomię, równość i włączenie, działanie i współdziałanie,
umożliwienie uczniom wyrażania opinii i współtworzenia życia szkoły,
kształtowanie kultury refleksji i dialogu z poszanowaniem tradycji.

Szczególnie ważne jest kształtowanie postaw patriotycznych – szacunku dla historii, tradycji i kultury Polski, a także troski o dobro wspólnoty. Szkoła wspiera uczniów w poznawaniu dziedzictwa narodowego i lokalnego, budowaniu więzi społecznych, odczuwaniu dumy z bycia Polakiem i Europejczykiem oraz w kształtowaniu szacunku wobec innych.

Jak definiowane są kompetencje?

Kompetencje to zdolność do skutecznego działania w różnych sytuacjach poprzez wykorzystanie wiedzy, umiejętności i postaw.

Kompetencje fundamentalne i mastery learning

Kompetencje fundamentalne stanowią podstawę edukacji. Ich opanowanie umożliwia skuteczne funkcjonowanie w życiu, zdobywanie wiedzy przedmiotowej oraz rozwijanie kompetencji przekrojowych.

W nowej podstawie programowej wyróżniono cztery grupy kompetencji fundamentalnych:

Językowe – komunikowanie się w mowie i piśmie, rozumienie tekstów, analizowanie informacji oraz formułowanie wypowiedzi adekwatnych do sytuacji.
Matematyczne – rozumowanie matematyczne, stosowanie pojęć i narzędzi w różnych sytuacjach, przetwarzanie danych liczbowych.
Cyfrowe – krytyczne i odpowiedzialne korzystanie z technologii, pozyskiwanie i analiza informacji, wykorzystywanie metod informatycznych w nauce i praktyce.
Ruchowe – świadome rozwijanie sprawności fizycznej, planowanie aktywności i kształtowanie zdrowych nawyków.

Rozwój kompetencji językowych i matematycznych powinien odbywać się zgodnie z zasadą mastery learning, co oznacza, że:

uczeń przechodzi dalej dopiero po opanowaniu wcześniejszych umiejętności na wystarczającym poziomie;
tempo i metody pracy dostosowuje się do indywidualnych potrzeb;
nauczyciel na bieżąco monitoruje postępy uczniów.

Kompetencje przekrojowe

Kompetencje przekrojowe są potrzebne w każdej dziedzinie życia. Wspierają rozwój osobisty, społeczny, obywatelski i zawodowy. Dzielą się na trzy grupy.

1. Kompetencje poznawcze:

rozwiązywanie problemów (szukanie i wdrażanie rozwiązań, analiza i ocena możliwości, realizacja celów),
krytyczne myślenie (ocena informacji, wyciąganie racjonalnych wniosków, unikanie stereotypów i manipulacji),
kreatywne myślenie (tworzenie oryginalnych pomysłów, rozwijanie ciekawości, myślenie abstrakcyjne, wytrwałość twórcza).

2. Kompetencje społeczne:

współpraca (działanie w grupie oparte na szacunku, komunikacji i wspólnym osiąganiu celów),
dbanie o innych (empatia, rozpoznawanie potrzeb innych, podejmowanie działań na rzecz dobra wspólnego i otoczenia).

3. Kompetencje osobiste:

kierowanie sobą (świadome podejmowanie działań, samodoskonalenie, autorefleksja, rozwijanie samodzielności i motywacji),
dbanie o siebie (troska o zdrowie fizyczne i emocjonalne, rozpoznawanie i wyrażanie emocji, radzenie sobie ze stresem, wyznaczanie granic w relacjach).

Kompetencje te mają być rozwijane na wszystkich etapach edukacji – zarówno w ramach przedmiotów, jak i działań międzyprzedmiotowych oraz profilaktyczno-wychowawczych.

Czym jest sprawczość?

Sprawczość to zdolność do podejmowania działań, które pozytywnie wpływają na siebie i innych, oraz brania za nie odpowiedzialności. To umiejętność przekładania wiedzy i kompetencji na świadome działanie.

Na sprawczość składają się:

poczucie przynależności (świadomość bycia częścią grupy, która mnie akceptuje i potrzebuje, i do której mogę wnieść swój wkład),
nastawienie na rozwój (przekonanie, że uzdolnienia podlegają zmianom i można je rozwijać dzięki wysiłkowi i wytrwałości),
przekonanie o własnej skuteczności (przekonanie o swojej zdolności do wykonywania określonych zadań i osiągania celów, także w niekorzystnych okolicznościach),
samoregulacja (zdolność do wyznaczania sobie celów i kierowania własnymi działaniami, by je osiągnąć).

Uczniowie rozwijają sprawczość przez:

branie odpowiedzialności za własny proces uczenia się oraz świadome podejmowanie decyzji dotyczących nauki,
wykorzystywanie wiedzy zdobytej w szkole do rozwiązywania problemów w codziennym życiu,
samodzielne lub zespołowe prowadzenie obserwacji i doświadczeń,
prezentowanie swojej wiedzy, umiejętności oraz efektów pracy,
dzielenie się wiedzą i umiejętnościami z innymi, w tym wzajemne uczenie się,
aktywne uczestnictwo w realizacji projektów indywidualnych i zespołowych,
dokonywanie samooceny oraz przyjmowanie i udzielanie informacji zwrotnej,
samodzielne pogłębianie wiedzy oraz umiejętności,
rozwijanie własnych zainteresowań w różnych obszarach.

Wiedza

Rozwój kompetencji opiera się na rzetelnej wiedzy. Nie ma kreatywnego ani krytycznego myślenia bez solidnego zrozumienia zagadnienia. Jednocześnie szkoła nie powinna ograniczać się do zapamiętywania informacji, lecz wspierać pogłębione rozumienie.

Istotne jest integrowanie wiedzy z różnych obszarów kształcenia. Współczesne wyzwania – takie jak kryzys klimatyczny, dezinformacja czy rozwój nowych technologii – wymagają łączenia wiedzy z wielu dziedzin i myślenia ponad podziałami przedmiotowymi.

Ocenianie

Ocenianie jest częścią procesu uczenia się i powinno wspierać rozwój ucznia. Kluczową rolę odgrywa tu motywacja wewnętrzna.

Największe znaczenie ma rzetelna informacja zwrotna, która pokazuje, co zostało wykonane dobrze, nad czym warto jeszcze popracować i jak uczyć się na błędach.

Warto stosować różnorodne metody oceniania, takie jak: samoocena, ocenianie kształtujące, ocena koleżeńska, portfolio czy mikropoświadczenia. Pomagają one uczniom stopniowo przejmować odpowiedzialność za własne uczenie się.

Zobacz podręczniki Express Publishing zgodne z nową podstawą programową.

Happy Toons: Nowy kurs dla klas 1-3 → Zobacz więcej»

Flash for Teens: Nowa edycja kursu Flash dla klas 4-8 → Zobacz więcej»

POWRÓT DO LISTY